زندگینامه و معرفی آثار زاها حدید، نابغه معماری معاصر
در دنیای خطوط صاف و زوایای قائمهی معماری مدرن، ناگهان انقلابی رخ داد. انقلابی که با خطوط سیال، فرمهای پویا و سازههای بر خلاف جاذبه، روحی تازه به کالبد معماری دمید. این تحول مدیون ذهن خلاق زنی عراقی-بریتانیایی به نام زاها حدید است.
در این مقاله از مجله ترند دکور قصد داریم شما را با زندگی و آثار این معمار شهیر و پیشرو آشنا کنیم. پس با ما همراه باشید تا سفری به دنیای منحنیهای زاها حدید داشته باشیم.
فهرست مطالب
زندگینامه زاها حدید
زاها محمد حدید (Zaha Hadid) در ۳۱ اکتبر ۱۹۵۰ در بغداد، پایتخت عراق به دنیا آمد. پدرش، محمد ابوالخیر حدید، از شخصیتهای برجستهی اقتصادی و سیاسی عراق بود. او در محیطی مرفه و فرهنگی پرورش یافت و همین امر زمینهساز شکوفایی استعدادهای هنری او شد.
زاها حدید در ابتدا به تحصیل در رشتهی ریاضیات روی آورد. او مدرک کارشناسی خود را در این رشته از دانشگاه آمریکایی بیروت اخذ کرد. اما روحیهی خلاق او در چارچوب اعداد و فرمولهای ریاضی آرام نمیگرفت. به همین دلیل، برای ادامهی تحصیل به لندن رفت و در مدرسهی معتبر معماری (AA) این شهر به تحصیل در رشتهی معماری پرداخت.
حدید پس از فارغالتحصیلی در سال ۱۹۷۷، به عنوان طراح در دفتر معماری OMA، تحت نظر معمار هلندی الاصل، رم کولهاس، مشغول به کار شد. تفکر رادیکال و نگاه نوآورانهی حدید در این دوران شکل گرفت. او با الهام از هنرهای تجسمی و مکتب سازو deconstruction، طرحهای مفهومی جسورانهای ارائه میداد که به دلیل پیچیدگیهای فنی، امکان اجرا پیدا نمیکردند.
تولد دفتر معماری زاها حدید
ناامید نشدن از ایدههای پیشرو، ویژگی بارز زاها حدید بود. او در سال ۱۹۷۹ دفتر شخصی خود را تأسیس کرد و به خلق طرحهای انقلابی در حوزهی معماری ادامه داد. در این دوران، شهرت حدید به عنوان معمار تئوریپرداز و مجسمهسازی که با خطوط نرم و سیال، فضا را به چالش میکشید، در میان اهالی معماری پیچید.
نخستین پروژههای اجرا شده زاها حدید
دههی ۱۹۹۰ سرآغاز دوران تازهای در زندگی حرفهای زاها حدید بود. با پیشرفت تکنولوژی و نرمافزارهای طراحی رایانهای، امکان اجرای طرحهای پیچیدهی او فراهم شد. نخستین پروژهی ساختهشدهی او، ایستگاه آتشنشانی ویترا در آلمان (۱۹۹۳) بود. این بنا با فرمهای شکسته و خطوط غیرمنتظره، تجسمی عینی از تفکر معماری حدید به شمار میرفت.
شهرت جهانی زاها حدید با موزه گوگنهایم بیلبائو
اما پروژهای که نام زاها حدید را به طور جهانی بر سر زبانها انداخت، موزه گوگنهایم بیلبائو در اسپانیا بود. این بنا که در سال ۱۹۹۷ افتتاح شد، با حجم تیتانیومی درخشان و فرمهای منحنی خیرهکننده، به نمادی از معماری مدرن و پیشرو تبدیل شد. موفقیت خیرهکنندهی موزهی بیلبائو، سیل سفارشها را به سمت دفتر حدید روانه کرد.
آثار شاخص زاها حدید در سراسر جهان
از آن زمان به بعد، شاهد ظهور پروژههای متعدد و تحسینبرانگیزی از زاها حدید در نقاط مختلف جهان بودیم. از جملهی این آثار میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
– مرکز ورزشهای آبی لندن (۲۰۰۴): این مجموعه ورزشی با طراحی منحنی و سقف موجدار، یکی از نمادهای بازیهای المپیک تابستانی لندن در سال ۲۰۰۴ به شمار میرود.
– مرکز اپرای گوانگژو، چین (۲۰۰۷): این ساختمان با نمای شبیه به دو قطعه صدف در هم تنیده، ترکیبی خیرهکننده از معماری مدرن و سنتهای چینی است.
– ایستگاه متروی شهر علم و فناوری اصفهان (۲۰۱۳): این ایستگاه با الهام از بادگیرهای سنتی ایرانی، نمونهای از تلفیق معماری ایرانی و مدرن است.
– برج لیفت، هلند (۲۰۱۳): این آسمانخراش با فرم منحنی و پوستهی شیشهای، نمادی از پویایی و نوآوری در شهر روتردام هلند است.
– مرکز حیدر علیاف، باکو، آذربایجان (۲۰۱۳): این بنا با الهام از خطوط سیال طبیعت، یادآور رقص شمع و حرکات ظریف دستان هنرمندان است.
– موزه MAXXI، رم، ایتالیا (۲۰۱۳): این موزه با فرم هندسی پیچیده و سطوح بتنی صیقلی، فضایی مدرن و پویا را برای نمایش آثار هنری فراهم میکند.
و دهها اثر شاخص دیگر که هر کدام در نوع خود، شاهکاری از خلاقیت و نوآوری به شمار میروند.
جوایز و افتخارات زاها حدید
زاها حدید در طول دوران حرفهای پر افتخار خود، جوایز و افتخارات متعددی را کسب کرد. از جملهی این افتخارات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
– جایزه پریتزکر (۲۰۰۴): این جایزه که به عنوان نوبل معماری شناخته میشود، به پاس دستاوردهای برجستهی زاها حدید در ارتقای سطح معماری به او اعطا شد.
– جایزه سرجان استیرلینگ (۲۰۰۶): این جایزه معتبر که توسط مؤسسهی سلطنتی معماران بریتانیا اعطا میشود، به پاس طراحی برج میلاد در تهران به زاها حدید تعلق گرفت.
– جایزه یاقوت آرشیتکچر (۲۰۰۹): این جایزه توسط مجلهی فرانسوی آرشیتکچر دیژین به معمارانی اعطاء میشود که در ارتقای سطح و زیباییشناسی معماری نقشآفرینی کردهاند.
– جایزه بینالمللی اتحادیه معماران آمریکا (۲۰۱۰): این جایزه به پاس دستاوردهای برجستهی زاها حدید در زمینهی معماری و طراحی به او اعطا شد.
علاوه بر این جوایز، زاها حدید به عضویت آکادمی سلطنتی هنر بریتانیا و آکادمی هنرهای زیبای فرانسه نیز درآمده بود.
میراث زاها حدید
زاها حدید در ۳۱ مارس ۲۰۱۶ در سن ۶۵ سالگی بر اثر سکته قلبی درگذشت. اما میراث او در دنیای معماری همچنان زنده و پویا است.
او با نگاه نوآورانه و خلاقانهی خود، مرزهای معماری را جابجا کرد و به نسلهای آیندهی معماران نشان داد که چگونه میتوان با خطوط سیال، هندسههای پیچیده و فرمهای پویا، فضاهایی بدیع و سرشار از حس زندگی خلق کرد.
آثار زاها حدید در سراسر جهان، یادآور زنی خلاق، جسور و پیشرو است که با ذهن معمارانهی خود، به دنیای ما زیبایی و پویایی بخشید.
سوالات متداول در مورد زاها حدید
۱- زاها حدید به چه سبکی در معماری مشهور بود؟
زاها حدید به خاطر سبک معماری اکتیویسم مشهور بود. این سبک که در اواخر قرن بیستم ظهور کرد، بر شکستن قواعد و کلیشههای معماری سنتی و خلق فرمهای جدید و غیرمنتظره تأکید دارد.
۲- معروفترین اثر زاها حدید کدام است؟
انتخاب معروفترین اثر زاها حدید دشوار است، چرا که او پروژههای شاخص و تحسینبرانگیزی در نقاط مختلف جهان خلق کرده است. با این حال، میتوان از موزه گوگنهایم بیلبائو در اسپانیا به عنوان یکی از مشهورترین و برجستهترین آثار او نام برد.
۳- چه چیزی زاها حدید را از دیگر معماران متمایز میکرد؟
زاها حدید به خاطر نگاه نوآورانه و خلاقانهی خود در معماری شناخته میشد. او از خطوط سیال، هندسههای پیچیده و فرمهای پویا برای خلق فضاهایی بدیع و سرشار از حس زندگی استفاده میکرد.
۴- زاها حدید چه جوایزی را در طول دوران حرفهای خود کسب کرد؟
زاها حدید جوایز متعددی را در طول دوران حرفهای خود کسب کرد که از جملهی آنها میتوان به جایزه پریتزکر (نوبل معماری)، جایزه سرجان استیرلینگ، جایزه یاقوت آرشیتکچر و جایزه بینالمللی اتحادیه معماران آمریکا اشاره کرد.
۵- میراث زاها حدید در دنیای معماری چیست؟
زاها حدید با نگاه نوآورانه و خلاقانهی خود، مرزهای معماری را جابجا کرد و به نسلهای آیندهی معماران نشان داد که چگونه میتوان با خطوط سیال، هندسههای پیچیده و فرمهای پویا، فضاهایی بدیع و سرشار از حس زندگی خلق کرد.
